Câu chuyện fast-food và những nghịch lý

Thức ăn nhanh (fast-food) được xem là thức ăn giúp tiết kiệm thời gian, loại thức ăn tiện lợi/ có thể ăn ngay, thức ăn được chế biến sẵn hoặc không tốn nhiều nhiều thời gian để chế biến, thức ăn được phục vụ nhanh, có thể ngồi tại chỗ ăn ngay hoặc mang đi (takeaway, take out, to go) và đáp ứng những nhu cầu ăn uống cơ bản nhất của con người.

Dựa trên quan điểm này, có thể thấy thức ăn nhanh đã có lịch sử từ rất lâu đời. Cụ thể thời trung cổ đã có các cửa hàng bán các món ăn nhanh chóng, đơn giản như các loại bánh, với nhân làm từ thịt động vật chế biến sẵn. Trên các đường phố Rome hay La Mã thời cổ đại, các món bánh mì, xúc xích hay các loại thịt nguội đã được bày bán khắp nơi vào mỗi buổi sáng.

Sau này, ngành thức ăn nhanh nhanh chóng lớn mạnh và được đầu tư phát triển tại Mỹ, khi các kios đứng bán hàng đơn giản mọc ra chỉ để bán mang đi, take-away mà không phục vụ tại chỗ. Nhiều chuỗi cửa hàng lớn ra đời, nhiều thương hiệu đồ ăn nhanh của Mỹ lan truyền sang các nước lân cận, ngày nay thức ăn nhanh thật sự trở thành một ngành công nghiệp, một trào lưu ẩm thực của thời đại.

Mỗi quốc gia, thức ăn nhanh mang những màu sắc bản địa, khẩu vị và cách chế biến khác nhau. Nhiều người dân xứ hoa anh đào nghĩ đến món sushi truyền thống Nhật Bản được đóng hộp khi chọn một món để ăn nhanh. Nước Mỹ nổi tiếng với các loại pizza được chế biến rất phong phú và chuyên nghiệp. Còn ở Anh, các món chế biến sẵn từ hải sản ra đời giữa thế kỷ XIX đánh dấu sự trưởng thành của ngành công nghiệp fast-food nội địa.

Tại Việt Nam, cụm từ “thức ăn nhanh” xuất hiện từ sau năm 1975. Cửa hàng thức ăn nhanh đầu tiên của Kentucky Fried Chicken ( KFC) tại Trung tâm Thương mại Sài Gòn Super Bowl vào cuối năm 1997, đánh dấu cột mốc thức ăn nhanh đi vào văn hóa ẩm thực của Việt Nam. Một năm sau đó, thương hiệu thức ăn nhanh Lotteria của Hàn Quốc xuất hiện lần đầu tiên tại Việt Nam ở khách sạn Rex năm 1998. Tính đến năm 2014, Lotteria đã có hơn 160 cửa hàng, người anh đi trước KFC đã sở hữu 140 cửa hàng, và đứng thứ 3 là thương hiệu ăn nhanh Jollibee (Philippines) với hơn 30 cửa hàng. Bước vào thị trường Việt Nam chỉ được gần 3 năm (2012), nhưng những chiếc chiếc bánh WHOPPER® lừng danh của Mỹ đã nhanh chóng có mặt ở gần 20 cửa hàng Burger King tại 3 thành phố lớn Hà Nội, Đà Nẵng và Hồ Chí Minh. Cho đến nay, hàng loạt các thương hiệu ăn nhanh nổi tiếng như Subway, gà rán Popeyes, McDonald’s, gà rán Carl’s Jr.Hamburger, gà rán Papa’s Chicken, Texas Chicken, BBQ Chicken… đã xuất hiện, tạo ra một sân chơi đầy cạnh tranh trong thị trường ẩm thực Việt Nam.

Trong sân chơi đầy thách thức này, xu hướng giao hàng tận nơi và thức ăn mang về (take-away) là giải pháp mở rộng thị trường được nhiều thương hiệu thức ăn nhanh nổi tiếng lựa chọn. Loại hình dịch vụ này không chỉ giúp mở lối cho các thương hiệu tiếp cận nhóm đối tượng khách hàng ở khu vực xa trung tâm với chi phí hợp lý và ít rủi ro, mà còn nhanh chóng đáp ứng nhu cầu về sự tiện lợi, nhanh chóng trong ăn uống của giới trẻ và những người bận rộn. Đồng hành cùng xu hướng giao thức ăn tận nơi, sự phát triển của cộng đồng khách hàng trực tuyến qua các trang thương mại điện tử cũng mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp ẩm thực.

Hiện nay, hàng loạt các thương hiệu thức ăn nhanh trong nước và quốc tế nổi tiếng, thậm chí hàng loạt các nhà hàng quán ăn nhỏ cũng gia nhập liên kết với các website đặt hàng thức ăn trực tuyến. Lý giải cho cuộc đổ bộ hàng loạt này, ông Tauriq Brown, Đồng sáng lập và Giám đốc Điều hành foodpanda Việt Nam nhận định: “Gia nhập trang web đặt hàng thức ăn trực tuyến là nước đi tất yếu và phù hợp với xu thế thị trường chung thế giới. Đây cũng là giải pháp mở rộng đối tượng khách hàng, tăng doanh số và đa dạng hoá dịch vụ cho các đối tác. Với thế mạnh trong lĩnh vực đặt hàng thức ăn trực tuyến tại hơn 40 quốc gia trên thế giới, foodpanda khi bước vào thị trường Việt Nam đã nhanh chóng xây dựng mạng lưới rộng lớn khắp 5 tỉnh thành, có mặt trên tất cả hệ thống ứng dụng điện thoại của Android, iOS và Window Phone, đem đến một dịch vụ trọn gói và hoàn hảo cho các doanh nghiệp ẩm thực. Điều đó được minh chứng qua hệ thống đối tác khổng lồ, bao gồm hơn 1000 nhà hàng và thương hiệu ẩm thực nổi tiếng trên thế giới và Việt Nam”.

Ông Sim Hwang Jin, Giám đốc đại diện thương hiệu BBQ Chicken tại Việt Nam đã chia sẻ: “Mục tiêu 5 năm tới của BBQ Việt Nam là nhanh chóng đạt số lượng 500 nhà hàng tại khắp các tỉnh thành trong cả nước và tìm kiếm các kênh phân phối mới nhằm thỏa mãn tốt hơn nhu cầu khách hàng. Do đó chúng tôi tin tưởng chọn foodpanda, công ty hàng đầu trong lĩnh vực đặt hàng thức ăn trực tuyến tại Việt Nam cho việc hợp tác phân phối độc quyền đặt món trực tuyến, mở rộng thị phần và giúp những người yêu ẩm thực có thể thưởng thức các món ăn của BBQ Chicken một cách nhanh chóng và đơn giản nhất. Chúng tôi tin đây là một sự hợp tác quan trọng và chiến lược, mang những dịch vụ tốt nhất của hai thương hiệu tới các khách hàng mới của mình”.

“Trào lưu thương mại điện tử đã lan rộng trên nhiều lĩnh vực và thị trường ẩm thực cũng không nằm ngoài xu thế đó. Trong tháng 12/2014 vừa qua, chúng tôi đã ký kết quan hệ hợp tác với foodpanda nhằm kết nối với một lượng lớn những đối tượng khách hàng trực tuyến của website này. Từ khi triển khai quan hệ hợp tác, bên cạnh sự gia tăng số lượng đơn đặt hàng giao tận nơi, chúng tôi cũng nhận được nhiều phản hồi tốt từ khách hàng về dịch vụ. Những tín hiệu khả quan ban đầu đó cho thấy thị trường đặt hàng thức ăn trực tuyến hứa hẹn sẽ là một sân chơi mới đầy tiềm năng phát triển cho các thương hiệu ẩm thực”, ông Nguyễn Gia Thành, Giám đốc điều hành của Burger King Việt Nam chia sẻ.

Những con số nghịch lý

Mỗi ngày, 33% trẻ em, trong đó có 41% là ở độ tuổi teen tiêu thụ các món thức ăn nhanh (Fast-food fact 2013 của Yale Rudd Center) và trung bình cứ 4 người thì sẽ có 1 người dùng fast-food (theo tổ chức Do Something). Trong khi, khảo sát của công ty nghiên cứu thị trường Neilsen năm 2012, 48% người tiêu dùng trên khắp thế giới đang nỗ lực cho việc giảm cân. 1/7 trong số họ đang cắt giảm các chất béo trong khẩu phần ăn để giảm lượng cân không mong muốn. 49% người được khảo sát toàn cầu (trong đó có Việt Nam) đều mong muốn các thương hiệu, cửa hàng thức ăn nhanh cung cấp đầy đủ thông tin về hàm lượng calo trong các thực đơn của họ.


Năm 2009, tổng doanh số ngành fastfood tại Việt Nam ước đạt 500 tỉ đồng, tăng 35-40% so với năm 2008. Một trong những lý do khiến thức ăn nhanh ngày càng phát triển tại Việt Nam là bởi tốc độ phát triển kinh tế và tâm lý tiêu dùng của người Việt Nam. Trong khi đó, khảo sát về ngành công nghiệp thức ăn nhanh của Nielsen Việt Nam (2010), chỉ ra rằng có đến 86% khách hàng của họ thuộc độ tuổi từ 20 – 35. Với dân số xấp xỉ 90 triệu người, khoảng trên 65% ở độ tuổi dưới 35, số người sử dụng thức ăn nhanh mỗi ngày tại Việt Nam là rất lớn và có xu hướng gia tăng đều.


Theo thống kê của Vinaresearch 2012, 73.6% người được khảo sát sơ bộ đã dùng fastfood trong vòng 3 tháng trước đó. Phần lớn, họ thường đến cửa hàng fast-food 2 – 3 lần / tháng. Trong đó, nữ giới chiếm tỷ lệ sử dụng nhiều hơn nam giới (nữ 56,8%; nam 43,2%). Dùng fastfood vào buổi tối sau 6g là thói quen của hơn 1/2 đối tượng được nghiên cứu, nhóm tuổi 24 – 29 tuổi còn thường dùng vào buổi trưa. Người tiêu dùng Việt Nam thường lựa chọn thưởng thức thức ăn nhanh vào cuối tuần, đây cũng là lý do khiến các cửa hàng thức ăn nhanh đông đúc và dày đặc các đơn hàng hơn vào cuối tuần.

Một nghịch lý tồn tại, các thức ăn nhanh, nhiều calo, chất béo và năng lượng không nên được sử dụng vào chiều tối và dồn vào những thời điểm cơ thể ít hoạt động. Việc lựa chọn thức ăn nhanh thay thế hoặc lạm dụng thức ăn nhanh quá nhiều cũng gây ra những hệ quả sức khỏe. Và các căn bệnh thời đại cũng gia tăng cùng với sự phát triển của thức ăn nhanh. Câu chuyện làm thế nào để thị trường thức ăn nhanh phát triển ổn định, đáp ứng nhu cầu “ăn nhanh” của con người và không gây ra những ảnh hưởng sức khỏe là điều đang nhận được sự quan tâm của các chuyên gia kinh tế, chuyên gia dinh dưỡng và rất nhiều người tiêu dùng. Một số hướng dẫn tiêu dùng thức ăn nhanh dưới đây sẽ mang đến những đóng góp tích cực cho câu chuyện chung về “fast-food”.