Mắm tôm bà Đá - Đặc sản quê hương

Giữ lại nghề làm mắm tôm gia truyền, đặc sản nơi miền nắng gió - LaGi, Bình Thuận.
Có một thời ở làng chài xa xôi đầy nắng và gió nức tiếng khắp địa phương, bởi đặc sản nổi tiếng là mắm tôm được chế biến theo phương pháp cổ truyền mang hương vị tự nhiên. Tuy nhiên, hiện nay, làng nghề mắm tôm tự nhiên đang dần bị mai một. Giờ đây mong mỏi lớn nhất của những người dân chúng tôi là giữ được nghề truyền thống từ bao đời của cha ông để lại. Muốn làm được điều đó, thì việc đầu tiên là phải xây dựng được thương hiệu tập thể để quảng bá cho làng nghề. Đây cũng chính là nội dung của dự án “Hỗ trợ tạo lập và xây dựng hệ thống công cụ, phương tiện để quản lý Nhãn hiệu tập thể “Mắm tôm bà Đá ” cho sản phẩm mắm tôm thị xã LaGi, tỉnh Bình Thuận” do Sở KH&CN là cơ quan quản lý, Hợp tác xã sản xuất mắm và chế biến nông hải sản Bình Thuận triển khai thực hiện.

Theo những người dân ở đây kể lại, nghề làm mắm tôm đã có từ cách đây trên 200 năm, mắm tôm một thời được cả khu vực, được coi là món quà quý giá, một gia vị đặc biệt làm thịnh soạn thêm mâm cơm gia đình. Muốn có mắm ngon thì nguồn nguyên liệu phải là cá nhỏ, tép moi tươi nguyên, phải lựa thời điểm cá béo nhất mà chế biến như cá cơm vào mùa đông, cá nục vào mùa xuân. Không chọn lứa cá mới đẻ vì mắm làm sẽ đắng. Gánh đội cá về bằng các dụng cụ từ tre, không dùng thùng tôn, thùng nhựa tránh cho cá bị nhiễm mùi và mất vệ sinh. Loại muối ướp cá phải để lưu kho trên một năm cho hả bớt vị chát. Cứ một tấn cá ướp với mười tám kilogram muối, để cá chín ngấu tự nhiên, sáu tháng sau mới cho qua rổ tre lót vải xô, vắt ra nước mắm nguyên chất. Mắm này không nấu qua lửa mà được dàn đều ra các ang mỏng chừng một gang tay, ngày hong nắng, tối phơi sương thêm sáu tháng nữa. Mắm kỵ nhất nước mưa, hễ gặp nước mưa là hỏng nên người làm mắm phải ngày chờ đêm trông ròng rã trong suốt sáu tháng này. Kết thúc giai đoạn phơi nắng, tiếp tục cho mắm vào chum màu đen, chôn ủ trong lũng đất tối thiểu một năm để mắm hội đủ hương vị của đất trời. Quá trình làm mắm không hề sử dụng hóa chất, không rút ngắn thời gian phơi, thời gian để ngấu.

Từ những yếu tố trên, một sản phẩm với biết bao tâm huyết của gia đình, làng xóm, cả mồ hôi lẫn nước mắt được ra đời.

​

Giờ đây, hiếm người còn biết tới làng nghề làm nước mắm Sa Châu nức tiếng một thời, sản lượng mắm tiêu thụ được ít, thị trường bị bó hẹp. Kinh tế thị trường với những quy luật khắc nghiệt của nó đã kéo theo nhiều khó khăn đe doạ sự vững bền của làng nghề. Nước mắm Sa Châu bị làm giả, làm nhái, kém chất lượng, dần mất niềm tin trong lòng người thưởng thức. Ngoài ra, ngày càng nhiều hãng nước mắm mới ra đời được quảng cáo, khiến người tiêu dùng so sánh hương vị với nước mắm Sa Châu và chê nặng mùi, khó ngửi mà không biết rằng nước mắm làm theo phương pháp thủ công, nguyên chất phải có mùi vị như thế. Và cũng chính bởi nghề làm mắm không mang lại lợi nhuận cao nên nhiều gia đình đã bỏ nghề mắm chuyển sang nghề khác. Người làm mắm ở Sa Châu cứ dần ít đi theo thời gian.

​

Thế nhưng, kinh tế thị trường dường như chưa len lỏi vào làng mắm này. Biểu hiện rõ nét nhất là người dân nơi đây vẫn tuân thủ công thức làm mắm truyền thống, không vì lợi nhuận mà đánh mất lương tâm của người làm nghề chân chính. Cũng giống như ông Hai và nhiều hộ yêu nghề nơi đây, ông Phạm Văn Hải-một người làm mắm có quy mô lớn nhất ở làng này cũng đang cố duy trì nghề mắm, giữ lại tiếng thơm của nghề bằng chính tình cảm, trách nhiệm và lòng tự trọng của một người sinh ra trên đất mắm. Tuy nhiên, điều ông suy nghĩ không chỉ vì tên tuổi nước mắm Sa Châu đã không còn, mà còn vì thế hệ trẻ, con cháu của làng không một ai muốn theo nghề.

Xây dựng thương hiệu sản phẩm-một vấn đề rất quan trọng mà rất nhiều làng nghề đã làm thì đáng tiếc người dân và chính quyền địa phương đã không mấy quan tâm. Chính vì thế, hiện nay, đến chính cái tên nước mắm cũng bị nơi khác đăng ký mất. Người dân làng nghề không thể gắn nhãn mác nước mắm cho chính sản phẩm truyền thống mà bao đời nay cha ông họ đã tạo dựng. Đây là điều đau lòng và cũng chính là bài học kinh nghiệm cho người dân và chính quyền địa phương.

Mọi chi tiết về hàng hóa, sản phẩm mọi người có thể liên hệ với chúng tôi.
Cơ sở sản xuất mắm tôm: Mắm tôm Bà Đá
Địa chỉ: ấp 2, Phước Hội, Thị xã LaGi, tỉnh Bình Thuận
Điện thoại: 0908.37.22.00
Email: mamtombada.lagi@yahoo.com​