Ăn cơm cócanh tu hành có bạn. Trong hầu hết hoàn cảnh sống, sự kếtgiao thân cận để có đối tượng tôn thờ, nương tựa làđiều tối cần. Thiếu đối tượng, chúng ta sẽ lạc lõng,bơ vơ, cuộc sống trở thành mất hương vị, vô bổ. Bảnchất đời sống là tình cảm. Lộ trình thành đạt nguyệnước đời sống là lý trí. Tình cảm thiếu lý trí là tìnhcảm ích kỷ, yếu hèn. Lý trí thiếu tình cảm là lý trílập dị, cực đoan. Sự dung hòa được hai yếu tố cơ bảnnày là một đóng góp lớn trong công trình thực hiện mộtthế giới "Nhân gian cực lạc".Nếu cuộcđời có cả mật ngọt và mật đắng, có nghĩa địa và cóvườn hoa thì tại sao ta không áo mật ngọt ngoài viên thuốcđắng; và tại sao ta không thiết lập vườn hoa tại nghĩađịa để làm dịu quang cảnh chết chóc thê lương, hoặctại sao ta không trồng hoa dọc theo con đường đưa đếnnghĩa trang để mọi người thưởng ngoạn. Cái ý nghĩa đíchthực của cuộc sống là ở chổ đó.Nếu biển cảcó những hải triều gào thét liên hồi, xô đẩy mảnhliệt, thì cũng có những cánh buồm căng gió nhảy sóng nhịpnhàng, nhấp nhô ẩn hiện khiến nhà thơ tức cảnh sanhtình.Cái vui của đời tại mình ích kỷ muốn ôm giữ làmcủa riêng nên nguồn vui không được rộng tỏa, cái vui bịgiới hạn, không được cùng nhau san sẻ. Còn cái khổ thìcố tình xô đuổi một mình, xô đuổi không được thì bựclòng khổ sở vì thiếu người thông cảm sớt chia. Chúng taquên rằng cái vui thì bao la như bầu trời, cái khổ thì mênhmông như biển cả. Hãy để bầu trời cho không gian, hãyđể biển cả cho nguyên vị. Ðừng ngây thơ phí sức tronghành động lấp bể vá trời.Ði ngược sự thật là chuốclấy đau khổ. Thái độ khôn ngoan để khỏi bị đau khổ làdám chấp nhận sự thật, hoặc không chối bỏ sự thật. Màsự thật đấy là có cả mật ngọt và mật đắng trongcuộc đời.Ðể có đối tượng tôn thờ, nương tựa,chúng ta hãy quay về chánh pháp, quay về cuộc sống nội tâm.Bản tánh nguyên thủy vốn trong sáng nhưng vì chúng ta vôtình chối bỏ không bám víu để làm đối tượng nên chúngta bị đẩy ra khỏi ánh sáng. Do đó, đời sống mịt mờ,tương lai tắt nghẻn.Như đã nói: tình cảm và lý trí là haiyếu tố vô cùng quan thiết. Phối hợp nhịp nhàng đượccả hai là chúng ta đã có đối tượng sống.Tình cảm vàlý trí từ con người mà có. Vậy đối tượng cuộc sốnglà con người. Ðức Phật là chứng nhân đã dung hợp vàthực nghiệm có kết quả.Sự dung hợp của Ðức Phậtkhông có tính cách cố định. Không nhất đáng lý trí phảithắng tình cảm hay ngược lại. Mà tất cả tùy thuộc nhânduyên. Nếu nhân duyên thích hợp với tình cảm thì Ngài dùngtình cảm trước, còn nhân duyên ứng dụng với lý trí thìNgài áp dụng lý trí. Cái trước và cái sau của Ðức Phậtđược thể hiện một cách diệu dụng.Vì vậy, trênphương diện nhập thế dẫn đạo, Ðức Phật và hàng mônđệ cũng linh động khế lý tùy cơ. Trường hợp Ðức Phậtnhất quyết không chấp nhận dùng cháo của Ðại đứcAnanda, không nhận thực phẩm của thầy Subhadda v.v... chứngtỏ thái độ cứng rắn, dùng lý trí trước tình cảm.Trường hợp Ngài đích thân qua Tây cung để an ủiDa-du-đà-la hoặc cho phép thiếu nữ Kokilà vào hầu v.v...chứng tỏ thái độ mềm dẽo, dùng tình cảm trước lýtrí.Con nhà tông không giống lông cũng giống cánh. Hàngmôn đệ của Ngài cũng đã thành công nhờ nguyên tắc cănbản: "Tùy duyên bất biến" này. Ðiển hình là Ðạiđức Ananđa mà nội dung quyển sách nhỏ này đề cập đếnmột phần lớn. Chẳng hạn như lúc còn là công tử, Ðạiđức cũng đã cứng rắn và quyết liệt trong vấn đề cửphái đoàn đi thỉnh Phật, và quyết định một lòng xuấtgia theo Phật. Sau khi xuất gia, Ðại đức đã noi gương ÐứcPhật trong công cuộc độ đời. Có lúc Ðại đức tỏ racứng rắn dứt khoát như trường hợp quyết hy sinh mạngsống thay cho Ðức Phật. Sự quyết tâm bất chuyển củaÐại đức đã được minh định như sau khi Ðức Phật 3lần bảo lùi lại sau mà Ðại đức vẫn bất động trong tưthế quyết tử. Ðây là sự dung hợp tình cảm lý trí mộtcách nhịp nhàng trong sự rung cảm chân thành của con tim vàsự khẳng định thuần lý của khối óc.Có khi Ðạiđức phải khổ cực trong vấn đề tiếp độ mà lộ trìnhđược dẫn đầu bằng tình cảm. Chẳng hạn như thái độthực sự mềm dẽo của Ðại đức trong câu chuyện tiếpđộ thiếu nữ Kokilà, thái độ tích cực năn nỉ ÐứcPhật cho phép nữ giới được xuất gia, thái độ chịu khóngồi nghe hoàng tử Tứ Binh kể chuyện tình ái v.v... Tấtcả biểu lộ khả năng tiếp nhận để khơi nguồn cho giòngsuối giác ngộ. Và cũng chính đó là những nét độc đáo,thực tế, thực nghiệm, và thực chứng của ÐạoPhật.Thân thế, sự nghiệp và công trình đóng góp lớn laocho Ðạo pháp của Ðại đức đã được ghi đậm trong trangsử đạo, sáng ngời qua thời gian và không gian.Chúng tôi nhậnthấy tác phẩm hữu ích có tánh cách thời đại nên cốgắng soạn dịch. Về nội dung và chương mục thì chúng tôicó mạn phép bỏ bớt để phù hợp với tâm tình củangười Việt Nam.Chúng tôi cảm thấy ngần ngại, băng khoăntrong việc thời đại hóa những sự kiện liên hệ đếnmột nhân vật lịch sử, một vị Thánh Tăng như Ðại đứcAnanda.Tuy nhiên, chúng tôi tự biện hộ rằng dù sao quyểnsách nhỏ này cũng góp phần khiêm tốn trong việc đầu tưkiến thức đạo đức vào đời sống anh, chị, em thanh niên,thiếu nữ có dịp thưởng ngoạn sắc hương của vườn hoađạo.Tất cả sự kiện được mô tả ở đây là nhữngtấm gương sáng phản ảnh trung thực tình người, tình thầytrò, tình đạo bạn. Do đó, chúng tôi đặt tên quyển sách:"Tình Ðời, Ý Ðạo"Tôi đã đọc đoạn văn này từ rất lâu, nay muốn chia sẻ cùng quý đạo hữu.Thân chúc quý đạo hữu thân tâm an lạc.
