Những thước phim không trường quay

Phút nghỉ ngơi của những người lính trẻ

PC 17 Nghệ An, có chừng 7 người trong vai trò trinh sát nội tuyến, có mặt phía sau các vụ phá án lớn. Vai diễn của họ có thể bất kỳ, nếu yêu cầu vụ án đòi hỏi.

Bởi thế, việc một mình luồn rừng như những người thợ săn, bất chấp điều kiện thời tiết để xâm nhập hang ổ ma túy, trong thuật ngữ anh em gọi "đơn tuyến". Các vai diễn khi đó tự thân xoay xở, tự vận động cho phù hợp từng tình huống đặt ra. Chỉ cần sơ sẩy hay thiếu tính sáng tạo, khôn khéo, tức thì tính mạng đặt miệng vực.
Có người ví, trinh sát ma túy hành động tựa phim hình sự, vai diễn kịch tính cuốn hút khán giả hồi hộp, căng thẳng. Nhưng Thượng tá Thiêm không nghĩ vậy…
Người ta nói nhiều về miền Tây đất Nghệ. Những cuộc đọ súng trấn áp tội phạm ma túy cũng thấy nhan nhản trên các mặt báo. Và sự so sánh phim ảnh, suy cho cùng chính là cách các nhà báo thể hiện sự cảm phục những người lính trên mặt trận chưa bao giờ được dự báo bình yên.
Nhưng cách Thượng tá Nguyễn Xuân Thiêm, Trưởng phòng CSĐT tội phạm về ma túy Công an Nghệ An (PC 17), thủ lĩnh trận tuyến nóng lập luận, tôi nghĩ đó là cách nhìn sâu xa đúng nguyên nghĩa của người trong cuộc. Hôm Nghệ An tuyên dương các điển hình tiên tiến, tôi thấy trong sắc phục đại lễ, có nhiều gương mặt từng được ghi nhận là "át chủ bài" của từng vụ án. Thủ lĩnh Thiêm có mặt cùng báo cáo dày độ vài trang. "Chắc là báo cáo thành tích" - tôi hình dung. Nhưng khi tôi hỏi thành tích, bỗng anh nghiêm nghị, tựa đang ngẫm cách phá tình huống khó khăn nào đó trong họp án. "Khi làm, tôi không coi đó là lập thành tích để thi đua. Mấu chốt là chừng nào còn để lọt những đối tượng, đường dây ma túy nguy hiểm ngoài xã hội, chừng đó chúng tôi không thể yên. Không yên, thì phải đánh, vậy thôi" - người ở đơn vị đôi khi phải làm cá sấu giả chết khô, bộc bạch thẳng thắn.
Trong số những trinh sát đánh án ma túy, nhiều người chưa bao giờ dự một cuộc tôn vinh. Họ ẩn danh. Ở PC 17 Nghệ An, có chừng 7 người trong vai trò trinh sát nội tuyến, có mặt phía sau các vụ phá án lớn. Vai diễn của họ có thể bất kỳ, nếu yêu cầu vụ án đòi hỏi. Bởi thế, việc một mình luồn rừng như những người thợ săn, bất chấp điều kiện thời tiết để xâm nhập hang ổ ma túy, trong thuật ngữ anh em gọi "đơn tuyến". Các vai diễn khi đó tự thân xoay xở, tự vận động cho phù hợp từng tình huống đặt ra. Chỉ cần sơ sẩy hay thiếu tính sáng tạo, khôn khéo, tức thì tính mạng đặt miệng vực.
Ý này giải thích vì sao Thượng tá Thiêm không bao giờ ví những người lính của mình như vai diễn điện ảnh. Bởi vai diễn là các tình huống giả định, nếu diễn không đạt thì đạo diễn cho sửa lại, quay lại, đến lúc nào y như thật thì thôi. Nhưng trinh sát ma túy không có giả định, diễn sai đồng nghĩa chuyên án có thể thất bại và nguy hiểm tính mạng. Giống như chiến trận, chọn vai các trận đánh giả hẳn nhiều người xung phong, nhiều người "vẽ" bằng tay, bằng chân hùng hồn hơn cả sử thi, còn xung trận mới là lúc biết sự thật thế nào.
Đại úy Nguyễn Tiến Chung nhớ lại, một tối khi cùng một cô gái kém vài tuổi (kết bạn để thực hiện các biện pháp nghiệp vụ trong chuyên án Nhù Phào Vàng) vào quán cà phê ở TP Vinh nhâm nhi ly cà phê đắng và trao đổi công việc. Bất chợt máy điện thoại có tin nhắn. "Anh đi với cô nào xinh vậy, đất Vinh này không rộng lắm để "ăn vụng" - dòng tin trên được gửi từ số máy của… vợ anh, Đại uý Nguyễn Tiến Chung. Một thoáng định thần, Chung xoay người phía sau. Thôi rồi, đúng là cô vợ đang ngồi khép góc cùng người bạn cách đó vài bàn cà phê. Định bước dậy giãi bày nhưng chị vợ đã nhanh chóng đứng lên, ra hiệu và ra khỏi quán. Chị đi thật, không một lời chào…
Một buổi tối căng thẳng, Chung vò đầu, bứt tai, "cơn thịnh nộ bà xã đã lên thì không ai thanh minh được". Nhưng sự thể đã không tiêu cực như vậy. Đêm đó, chính vợ là người hỏi trước và tỏ ra hiểu biết khi chồng mới chỉ nói vụ việc mình đang làm. Chị cũng là Công an, tình huống ở quán cà phê ngay sau đó chị đã hiểu và cách rút lui im lặng là để cho chồng tự nhiên trao đổi với "cô gái lạ" nhằm tránh sự ảnh hưởng khi vợ xuất hiện.
Trên thực tế, việc vào vai, "cặp" với các cô gái để thực hiện trinh sát trong chuyên án là hoạt động nghiệp vụ bình thường. Nhưng không phải ai cũng có cách hiểu đúng và phản ứng hợp lý như vợ Chung. Ở PC 17 xứ Nghệ, đã có trường hợp vợ không hiểu rõ sự tình, nổi cơn "ghen Hoạn Thư" khiến sau vài tuần nhờ có sự trợ giúp của đơn vị mới giải tỏa được căng thẳng.
Làm trinh sát án ma tuý, khi vào kịch bản, mỗi chiến sĩ mang tính độc lập rất cao và phải tự xoay xở, xử lý các tình huống xảy ra mà không có bất kỳ sự liên lạc, chỉ đạo nào. Trong vụ Nhù Phào Vàng, mấy lần thấy sự xuất hiện của "gã điền nông" đến hỏi hàng, Phào Vàng trỏ vào đám tay chân "chứ thằng da đậm đậm ấy hẳn không sành nghề"? Lần sau, Vàng nhìn thẳng vào mặt thanh niên (trinh sát Chung) bảo: "Mi đi nhiều rứa, đâm nhát này chơi". Nói rồi, sói già đánh xoạch, túi kim tiêm vẩy máu vương vãi sàn gỗ. "Đâm đi, còn chần chừ chi" - sói già giơ lẳn tay nổi gân xanh cười khẩy.
Lẽ thường, đã là khách hàng, không biết hút cũng biết đâm kim tiêm vào người nhẹ như không. "Điền nông" Nguyễn Tiến Chung không chút ngại ngần, cầm ngay xơ ranh nhọn hoắt hút đầy "nhựa", bước thẳng vào góc nhà sàn, lột phăng quần dài quẳng xuống nền. Mọi động tác đều mau lẹ. Phía sau, nghe tiếng "phập", những giọt máu rỉ xuống. Phào Vàng và đám tay chân rót rượu, chạm cốc rôm rốp "thằng ni dùng được"!
Đó là một trong những tình huống hiểm hóc, đối tượng kiểm tra thử thách. Một chút do dự, né tránh, không dám sử dụng ống tiêm đều có thể khiến đối tượng nghi ngờ. Nếu sự nghi ngờ đó cao lên, rất có thể hắn sẽ xả súng không do dự. Nhưng cái cách mà "điền nông" Tiến Chung qua mặt tên sói già chủ yếu bằng sự khôn khéo. Khi đó, anh tỏ rõ sự đơn giản hóa vấn đề, quay mặt vào tường, giơ đùi đâm ống tiêm nhọn hoắt. Nhưng bằng động tác đâm chệch, không nhằm vào ven (mạch máu), anh đẩy chất ma tuý lệch ra ngoài nhưng nếu nhìn từ sau, máu vẫn rỉ ra y như thật. "Đó là những lúc cực đau điếng, nhưng không thể khác nếu không muốn sói già nghi ngờ, quẳng cả lựu đạn vào mình" - anh nói.
Những kẻ là trùm ma tuý thường cặp không ít cô "bồ" và ngay cả khi trốn tránh, đối phó cơ quan chức năng, chúng cũng có bên mình vài cô giải trí. Nhưng trong vụ trùm Nguyễn Thị Đua, "bồ" lại là anh chàng điển trai người Lào tên Xây, thường xuyên sống chui lủi ở vùng rừng Kỳ Sơn. Đua từng gạ trinh sát khi ngờ rằng, anh là dân Vinh chưa sành vùng Kỳ Sơn, Lào. Đua nói, tiền không thiếu, bạc không thiếu, chỉ thích "xài trai" vùng xuôi, thích biệt thự ở "thành phố đỏ" cũng không có gì khó khăn. Chiêu "đánh thức tình" khiến nhiều lúc người đàn bà lỳ lợm này chẳng giấu giếm gì mánh lới làm ăn, mang ra "khoe hàng" hết nhẵn.
Với cách xử sự khôn khéo, mánh lới ấy được trinh sát thâu tóm, còn bài "đánh thức tình" dừng đúng chỗ, thay vào đó lại là những chàng bồ cũ của thị. Đua và gã này thường ra khỏi bản, cả hai xách súng lăm lăm. Khi thực hiện bắt Đua, gã bồ ngồi nấp trong bụi cây. Từ hốc đá, Chung và tổ trinh sát lao ra khoá tay Đua, lập tức một mũi chặn đứng khẩu súng đã lên đạn của gã Xây lao ra từ bụi cây cạnh đó. "Khi đó, tôi bóp mạnh vào tay hắn, súng cướp cò nổ khét lẹt, đạn cày xuống mặt đá". Tên Xây hung hãn cắn vào tay Chung, sau hắn cắn tiếp vào tay đồng chí Việt, máu rỏ xuống cả mặt đá đỏ thẫm…
Nhóm trinh sát Nguyễn Tiến Chung, Hồ Sỹ Việt, Hoàng Việt Hưng, Nguyễn Quế Thái, Nguyễn Đức Cường… tuổi đời khá tương đương, và họ là những chiến sĩ có những lúc đứng trước tình huống cực hiểm. Một ngày giữa đông, hai tổ trinh sát nhận lệnh bám sát đối tượng, trong đó một tổ theo dõi tên May, tổ thứ hai giám sát nơi các đối tượng từ Hà Nội vào nhận hàng. Khi lực lượng tiếp cận nhà tên May, chỉ tiếng động nhẹ, hắn đã dòm ngó rồi phản xạ tức khắc của sói già, May ôm hai đứa con siết chặt vào người làm con tin, tay kia cầm chùm lựu đạn sẵn sàng rút chốt. May tuyên bố, nếu Công an xông vào bắt, hắn sẽ ném lựu đạn và tự sát cùng vợ và hai con. "Đó là tình huống cực nguy hiểm, bởi chỉ một quyết định thiếu dứt khoát hoặc mạo hiểm, tính mạng vợ, hai con của May khó bảo toàn" - trinh sát Chung nhớ lại.
Cách xử lý khôn khéo được lãnh đạo Công an tỉnh chỉ đạo. Hoạt cảnh bắt đầu: Vợ May kêu khóc nói rằng May tung lựu đạn giết chết vợ và con là tội ác tày đình, không bao giờ xoá hết được. "Em không thể chết, các con không thể chết" - vợ May khóc mắt đỏ hoe, gục vào người May đề nghị chồng bỏ vũ khí ra ngoài, đối thoại với Công an. Chung tay không, thẳng tiến về phía May, nói rằng muốn được ăn cơm cùng và trò chuyện cùng, không có vũ khí nào hết. Bấy giờ May như con thú đã được "thuần dưỡng", hắn tỉnh ngộ, bảo vợ soạn cơm. Bữa cơm khá mau lẹ, trong khi May tay phải cầm bát cơm, tay trái cầm lựu đạn. Hơn một ngày thuyết phục, cuối cùng sói dữ buông vũ khí, chấp nhận đầu hàng.
Hôm nay, tôi gặp những "lính tuyến lửa" cắm chốt Kỳ Sơn. Thượng uý Hồ Sỹ Việt dáng người khá đậm, ở anh toát lên hai trạng thái của một trinh sát: nhã nhặn, khiêm nhường khi tiếp cận với những người thân đối tượng nhằm thuyết phục đối tượng ra hàng; cứng rắn, nghiêm khắc, quyết đoán khi vây bắt, đối mặt đối tượng hoặc trong tình huống nguy hiểm. Chính anh là người hóa trang khách mua mật ong rừng, rồi gã đốn củi khi thực hiện kế hoạch trinh sát bắt tên Xồng Chá Xồng. Nhớ cái đêm không võng, không màn, Việt mặc chiếc quần lửng vượt lau lách cùng tốp 4 chiến sĩ đến nằm phục ở vách đá khe nước Sơn Hà, tựa cá sấu chết khô. Đó là cách ém quân để mật phục đúng giờ G, khi Xồng Chá Xồng không còn nghi ngờ, tiến ra…
Với Đại úy Nguyễn Đức Cường, người đang được đề nghị Chủ tịch nước tặng Huân chương Chiến công, kỹ năng trinh sát được tôi luyện 6 năm tại Kỳ Sơn. Cao gần 1,9m, tay rắn chắc, biệt danh "Cường kều" không hẳn bởi dáng lênh khênh. Một người nói "anh ấy có biệt tài "kều" sói già cả khi chúng ẩn khuất trong núi". Thì ra vậy. Chính anh từng tước khẩu AK khi đạn đã lên nòng trong tay đối tượng. Đó là vụ bắt tên Vừ Bá Tủa, khi bị mật phục, chúng gồm 3 đối tượng lăm lăm khẩu súng. Biết Tủa sẽ xuống Vinh tìm khách hàng, Cường bố trí mật phục, nhưng bất ngờ Tủa lại đổi ý, chuyển về rừng. Bằng cách xử lý khéo léo, cuối cùng Tủa quay về địa điểm cũ, chỉ khi hắn vừa giao hàng, nhóm trinh sát khóa tay tắp lự. Tên cầm súng chưa kịp xoay xở đã bị "gã kều" hạ tại chỗ.
Những thước phim kịch tính lưu giữ trong trí nhớ mỗi trinh sát. Không ai quay, không ai công chiếu. Kết thúc mỗi "tập" như vậy, những sói già ma túy được di lý từ hang ổ về khu biệt giam.


Theo Công An Nhân Dân